نگاهی بر جشنواره ی بین المللی فجر
به نام یزدان پاک
نگاهی بر جشنواره ی بین المللی فجر
احمدرضا کشاورز
بهار۱۳۹۰
جشنواره ی بین المللی فیلم فجر
مقدمه
جشنواره‌ی بین المللی فیلم فجر بزرگترین رویداد سینمایی کشور است که هر ساله در بهمن هر سال با تولیدات سینمایی داخل کشور و چند کشور خارجی برگزار می‌شود.
می‌توان گفت جشنواره‌ی فجر تحویل سال سینمای ایران محسوب می‌شود و به نیازهای اجتماعی به گونه ای پاسخ می‌دهد که مردم با توجه به آن به تاثیرگذاری سینمایی می‌برند. این از یک سو سبب این می‌شود که رویکرد مناسب با مسائل روز را اتخاذ کرد و از سویی موجب استقبال مردم در سال نوی سینمای را به همراه خواهد داشت. در این بخش به بررسی جزئیات و ویژگی‌ها و ضعف های جشنواره‌ی فجر می‌پردازیم.
تاریخچه: جشنواره فیلم فجر از سال 1361 فعالیت خود را آغاز کرد و پیشوند بین المللی از سال 1374 به آن اضافه شده است. البته اینکه به طور واقع تا چه حدی می‌توان آن را بین المللی دانست. جای بحث دارد اما این جشنواره هر ساله به طور منظم تداوم داشته و تاکنون بیست و نه دوره برگزار شده است.
بدین ترتیب در هر سال با نزدیک شدن به بهمن شور سینمایی در کشور بالا می‌رود اگرچه که گفته می‌شود چند سالی است که رونق چندانی ندارد و صفهای طولانی برای دیدن فیلم‌ها کمتر شده است اما همچنان نتایج این جشنواره در فروش فیلم‌ها و پیشرفت هرچه بیشتر سینمای کشور موثر است.
البته در آخرین دوره استقبال چشمگیری از جشنواره نسبت به دوره های قبلی وجود داشت و یکی از طویل ترین صفهای جشنواره برای فیلم جدایی نادر از سیمین بوده است.
جوایز جشنواره فجر:
جایزه‌ی اصلی جشنواره‌ی فجر سیمرغ بلورین است که در بخش های مختلف کارگردانی، فیلم نامه، فیلم و .... است و همچنین لوح زرین نیز به این بخش‌ها اعطا می‌شود . سیمرغ نام پرنده ای افسانه ای است که در ادبیات ایران و در داستانهای کهن از او یاد شده و نماد پیروزی و رستگاری است.
ضعف های جشنواره‌ی بین المللی فجر:
1-یکی از بزرگترین ایراداتی که جشنواره فجر دارد متعدد بدان بخش های آن است هر ساله فیلم‌ها در بخش های سینمایی ایران، سینمای بین الملل، سینمای آسیا، سینمای معناگر فیلمهای اول و دوم، سینمای مستند و فیلم کوتاه داوری می‌شوند که دوره ی قبل با حذف بخش های سینمایی مستند و فیلم کوتاه به طور کل در پنج بخش برگزار می‌شد.
مهمترین بخش جشنواره‌ی بخش مسابقه‌ی سینمای ایران است که با استقبال گرمی روبرو می‌شود و به طور معمول سایر بخش‌ها در حاشیه قرار می‌گیرد و بدون اینکه بطور مناسب در معرض دید قرار گیرند تنها باعث اشغال فضای جشنواره می‌گردند، همچنین بخش جدیدی نیز با عنوان نوعی نگاه به جشنواره اضافه شده است.
2-دومین ایرادی که می‌توان به جشنواره وارد کرد نبود یک خط فکری کلی در اهدای جوایز است. این روند به گونه ای است که مسر جهت داری را دنبال نمی‌کند مثلا اگر سیاست اسکار مبنی بر سلطه جویی و قهرمان گرایی امریکایی است در هر دوره با همین خط سیر حرکت می‌کند اما فجر هر ساله با خط فکری متناقضی نسبت به دوره‌ی قبل طی مسیر می‌کند چنانکه به طور مثال فیلم به رنگ ارغوان دریک دوره توقیف می‌شود و در دوره‌ی بعد بهترین فیلم انتخاب می‌شود و یا اینکه در یک سال فیلمی‌که ضد جنگ است بیشترین جایزه را کسب می‌کند. بدین ترتیب در داوری‌ها و انتخاب های صورت گرفته یک مسیر واحدی دنبال نمی‌شود.
بطور مسلم این تناقص‌ها در داوری اعتراض هایی را به وجود می‌آورد و حتی برخی کارگردانان ترجیح می‌دهند فیلم هایشان را در جشنواره شرکت ندهند و یا ترجیح دهند فیلم های آنان قبل از نمایش در جشنواره به اکران عمومی‌در آید.
این را باید پذیرفت که تا زمانی که ما خط فکری مشخصی را دنبال نکنیم و شاهد تناقص های اینچنین باشیم جشنواره پیشرفت چندانی را در سینما سبب نخواهد شد.
کشورهای شرکت کننده در جشنواره فجر
در آخرین دوره که دوره بیست و نهم آن بود و در بهمن 1389 برگزار شد پرچم بیش از هشتاد کشور در تهران بر افراشته شد. کشورهایی چون ارمنستان، فرانسه، آلمان، استرالیا، بلژیک، برزیل، بحرین، کانادا، جمهوری چک، چین، ایتالیا، ژاپن، اردن، عربستان، ایرلند، پرتغال، مکزیک، آفریقای جنوبی و ....
لازم به ذکر است که این کشورها برخی از فیلم هایی را که قابل حضور در جشنواره‌ی فجر هستند را ارائه می‌دهند، زیرا جشنواره ملاک ارزشی برای حضور فیلم‌ها قائل است که تمامی‌فیلم های شایسته کشورهای دیگر نمی‌توانند در آن شرکت کنند. از طرفی به علت بخش های متنوع و متعدد در جشنواره‌ی فجر مانند بخش های سینمای ایران، بخش بین الملل، هیئت داوران، بین الادیان، جلوه گاه شرق، حقوق بشر و ... هر کشور در بخش ویژه ای آثار خود را که قابل بررسی در جشنواره است عرضه می‌کند.
در مجموع در این دوره استقبال از جشنواره رشد چشمگیری را داشته است.
شاید یکی از دلایل آن آخرین اثر ارزشمند اصغر فرهادی یعنی جدایی نادر از سیمین بود که سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه و کارگردانی را به همراه جوایزی برای عوامل مختلف فیلم در بر داشت.
سخن آخر:
در نهایت باید اذعان داشت که جشنواره فیلم فجر می‌تواند سکوی مناسبی برای اعتلای سینمای ایران باشد اما این منوط به تغییرات اساسی در ساختار جشنواره است. پس در ابتدا لازم است بخش های جشنواره در حدی مورد بینش و داوری قرار گیرد که بتوان به طور شاینده آن را مورد توجه قرار داد و نه اینکه بخشی بیش از بخش های دیگر مورد استقبال قرار گیرد و شاید لازم به محدودتر کردن بخش‌ها جهت بالا رفتن سطح کیفی رقابت و داوری باشد.
همچنین اتخاذ یک ملاک ارزشی و قضاوت و یک خط فکری و بینش پایدار که بتوان در ادوار مختلف جشنواره در پیش گرفت نیز لازمه‌ی حیات و پیشبرد جشنواره است و این سبب فرو نشاندن هرچه بیشتر اعتراض‌ها و قرار دادن یک افق دید برای فیلم سازان و دست اندرکاران سینما خواهد بود.
در کنار این موارد بحث تبلیغات نیز در قبل از جشنواره‌ها می‌تواند بسیار برای توجه عمومی‌به جشنواره و در نهایت ترغیب و تشویق مردم نسبت به سینما موثر واقع شود و این می‌تواند به فروش بیشتر گیشه منتج شود که خود سبب رونق سینمای کشور و افزایش پتانسیل سرمایه گذاری در این بخش خواهد شد.
توجه مخاطبان عمومی‌به سینما باعث می‌شود تا سینمای کشور به سمت خصوصی شدن حرکت کند و این یعنی اینکه سینما بتواند خودش پول خودش را در بیاورد و از جیب خود، خرج خودش را اداره کند این ایده آل به طور حتم می‌تواند سبب رقابت بیشتر، کیفیت محتوای بالاتر، تولید بیشتر و وارد شدن به عرصه‌ی بین المللی با پتانسیل بالاتر و تنوع تولید را فراهم آورد.
بطور حتم زمینه سازی فرهنگی نیز که باید توسط رسانه‌ها ایجاد شود نیز می‌تواند رونق هرچه بیشتر سینمای کشور را چه از لحاظ کمیت، فروش و چه از لحاظ ارایه‌ی محتوای ارزنده تر سرعت بخشد و با تغییر در نگرش و نیازهای مردم در قبال سینمای کشور به نوعی تولیدات فرهنگی و هنری ارزشمندی را به جامعه‌ی داخل و همچنین در سطح بین المللی عرضه کند.
بدین شکل می‌توان آینده‌ی روشن تری را نیز برای جشنواره‌ی فجر که بزرگترین رویداد سینمایی کشور است ترسیم نمود.
منابع:
1- محمدی ، مجید: سینمای امروز ایران، انتشارات جامعه ایرانیان، تهران، 1380
2- عیسی، رز- ویتاکر، شیلا: زندگی و هنر سینمای نوین ایران، ترجمه‌ی پروانه فریدی، انتشارات کتاب سرا، تهران، 1379.
3- صفا تاج، مجید: سینمای سلطه، انتشارات سفیر اردهال، تهران، 1387.
4- گرگور، اولریش، تالاس، انوپا: تاریخ سینمای هنری، ترجمه‌ی دکتر هوشنگ طاهری، موسسه‌ی فرهنگی ماهور، تهران، 1368.
5- کینگز برگ آیرا: فرهنگ کامل فیلم، ترجمه‌ی رحیم قاسمیان، سازمان تبلیغات اسلامی(حوزه‌ی هنری)، تهران 1379
6- ماهنامه‌ی فرهنگی هنری سینما رسانه، شماره 432، 15 بهمن 1389.
7- ماهنامه‌ی سینمایی فیلم، سال بیست و نهم، فروردین 1390 (ویژه نامه نوروز)
Fa.wikipedia.org
Ahmadk.blogfa.com
ما ز قرآن مغز را برداشتیم